I. WCZESNA REHABILITACJA PSYCHIATRYCZNA

Wczesna rehabilitacja psychiatryczna jest adresowana do pacjentów chorych psychicznie (z rozpoznaniem psychoz oraz zaburzeń afektywnych) i ma na celu:

  • Trening umiejętności społecznych polegający na nauce nawiązywania kontaktu, prowadzenia rozmowy i rozwiązywania problemów.
  • Trening edukacyjny polegający na nauce aktywnego udziału we własnym leczeniu poprzez rozpoznawanie wczesnych objawów choroby, uzyskanie informacji o leczeniu przeciwpsychotycznym i przeciwdepresyjnym, w tym o lekach, o ich działaniu, nauka samodzielnego przyjmowania leków i oceny skutków ich działania, rozpoznawanie objawów ubocznych i radzenie sobie z nimi.
  • Treningi samoobsługi np.: higieniczny, umiejętności praktycznych ( kulinarny, budżetowy, zarządzania czasem – planowania i przewidywania).
  • Opieka socjalna – pomoc w kontaktach z urzędami (opieka społeczna, szkoła), współpraca w rozwiązywaniu problemów np. szkolnych, socjalnych, finansowych, mieszkaniowych.
  • Kontakty z różnymi placówkami.
  • Psychoedukacja rodziców pacjentów

Rehabilitacji wczesna realizowana jest poprzez psychoedukację i terapię zajęciową.

    1. Psychoedukacja

Spotkania psychoedukacyjne dla rodzin i opiekunów pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii i zaburzeń schizoafektywnych oraz odrębne dla pacjentów.

Zajęcia odbywają się w cyklach, prowadzonych przez lekarza lub psychologa oraz pielęgniarkę. Cykl składa się z 8 spotkań, każde z nich trwa ok. 90 min. Grupy dla rodzin oraz pacjentów spotykają się raz w tygodniu.

W grupie pacjentów ze schizofrenią prowadzony jest trening współuczestniczenia w leczeniu. Omawiane są objawy uboczne leków, zasady ich dawkowania oraz przeciwdziałanie nawrotom choroby.

Realizowane tematy dla rodzin:

      • Spotkanie wstępne
      • Czym jest schizofrenia?
      • Jakie są przyczyny schizofrenii?
      • Jak można leczyć schizofrenię?
      • Metody terapii psychospołecznej
      • Zapobieganie nawrotom.
      • Rola rodziny
      • Spotkanie końcowe. Podsumowanie
    1. Terapia zajęciowa

Terapia zajęciowa ma na celu: usprawnianie fizyczne poprzez zajęcia ruchowe wykonywane na sali gimnastycznej, a następnie kontynuowane w pracowni przez odpowiednio dobrane czynności manualne oraz poprawę stanu psychicznego pacjentów. Osiągana jest w trakcie pracy/ czynności, która odwraca uwagę od problemu i schorzenia oraz usuwa lęk i rozmyślanie nad przyszłością i przeszłością. Praca działa uspokajająco i zmusza do skoncentrowania uwagi na konkretnej czynności i myśleniu o niej.

Do zadań terapii należy również nauczenie chorych czynności dnia życia codziennego, poczucia estetyki, rozwijanie spostrzegawczości, własnych zainteresowań. Przygotowuje ona do współżycia z innymi osobami, a tym samym pracy w grupie. Trening czystości uczy chorego utrzymania porządku we własnym otoczeniu oraz higieny osobistej.

Prace dobiera się w zależności od zainteresowań, poziomu umysłowego oraz możliwości chorego.

Terapia zajęciowa rozwija poczucie potrzeby pracy, działa mobilizująco oraz uspokajająco.

Zajęcia odbywają się w godzinach od 9.00 do 19.00 i obejmują wszystkich pacjentów oddziału.

Zajęcia na terenie szpitala mają następujące formy: biblioterapia, wieczorki, zabawy taneczne, imprezy kulturalne, ćwiczenie prostych umiejętności społecznych, gimnastyka, zajęcia manualne, plastyczne w pracowni terapii.

Zajęcia poza szpitalem to: spacery, wycieczki, wyjścia do kina, muzeum, imprezy sportowe.

II. PROGRAM PSYCHOTERAPEUTYCZNY DLA WSZYSTKICH PACJENTóW

Program obejmuje diagnozę psychologiczną, pomoc psychologiczną, psychoterapię indywidualną, grupową i rodzinną.

Diagnoza psychologiczna

  • ocena kliniczna stanu psychicznego– rozmowa, wywiad, obserwacja kliniczna
  • ocena psychometryczna stanu psychicznego – badania wystandaryzowanymi testami psychologicznymi: MMPI, Skale Wechslera dla dzieci i młodzieży i dorosłych,
  • testy neuropsychologiczne – Bentona, Bender, Graham – Kendall, bateria testowa Łuria-Nebraska
  • badania technikami projekcyjnymi: test Rorschacha, test dom, drzewo, człowiek, test drzewa, testy zdań niedokończonych

 

Terapia psychologiczna

Pomoc psychologiczna w doraźnym rozwiązywaniu problemów życiowych pacjenta i jego rodziny np. problemów szkolnych związanych z pobytem w szpitalu

Rodzaje psychoterapii:

  • psychoterapia indywidualna – wybór tej formy leczenia oparty jest na diagnozie psychologicznej dotyczącej: struktury osobowości, stosowanych mechanizmów obronnych, możliwości poznawczych i poziomu funkcjonowania społecznego pacjenta. Wybór terapii ( krótkoterminowa, behawioralno-poznawcza, psychodynamiczna) jest dostosowywany do wyników procesu diagnostycznego
  • terapia rodzinna
  • psychoterapia grupowa, uwzględniająca rodzaj rozpoznania psychiatrycznego

Grupa dla osób z zaburzeniami depresyjno-lękowymi

Grupa ma charakter otwarty

Celem grupy jest:

  • obniżenie poziomu lęku poprzez rozwój dojrzałych mechanizmów obronnych i umiejętności adaptacyjnych; proces ten jest realizowany poprzez uzyskanie wglądu emocjonalnego i poznawczego, dotyczącego rozpoznawania i nazywania stanów emocjonalnych oraz związku między problemami psychologicznymi a przeżywanymi objawami;
  • zwiększenie poczucia własnej wartości i poziomu samoakceptacji poprzez korektywne doświadczenie akceptacji, zrozumienia grupy rówieśniczej;
  • ćwiczenie nowych sposobów wyrażania i rozładowywania uczuć, pozwalające na bardziej dojrzałe sposoby komunikowania się z otoczeniem, będące alternatywą dla „komunikowania się” poprzez objawy chorobowe.

Terapia rodzinna

Program diagnostyczno – terapeutyczny Oddziału Młodzieżowego obejmuje:

  • konsultację rodzinną na początku hospitalizacji
  • sesje terapii rodzinnej, po zawarciu kontraktu z rodziną.

 

Celem konsultacji i terapii rodzinnej jest:

  • rozpoznanie struktury rodziny, procesu komunikacji i jego znaczenia w procesie powstawania objawów choroby.
  • poszukiwanie zasobów rodziny umożliwiających zmianę w w/w obszarach funkcjonowania.

 

Spotkania rodzinne odbywają się 2 – 4 razy w miesiącu.

III. PROGRAM ROZWOJU UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH

1/ Zajęcia integracyjne dla całego oddziału

Cele zajęć:

  1. Rozwiązywanie bieżących problemów interpersonalnych pomiędzy pacjentami oraz pomiędzy pacjentami a personelem.
  2. Przekazywanie wiedzy o środkach psychoaktywnych, zasadach dobrej komunikacji, asertywności, negocjacjach i ćwiczenie praktycznego jej wykorzystania.
  3. Ćwiczenie umiejętności:
    1. rozpoznawania, nawiązywania i radzenia sobie z uczuciami
    2. konstruktywnego budowania poczucia własnej wartości
    3. funkcjonowania w grupie, umiejętności interpersonalnych
    4. udzielania i przyjmowania informacji zwrotnych
    5. nauczenie postaw asertywnych umiejętności mówienia „NIE”
    6. akceptacji osoby i nieakceptacji pewnych jej zachowań

 

Formy realizacji:

  1. Mikrowykład
  2. Burza mózgów
  3. Praca w małych grupach
  4. Praca indywidualna na tle grupy
  5. Arkusze ćwiczeń
  6. Zabawy integracyjne, edukacyjne i relaksacyjne
  7. Dyskusja

Zajęcia prowadzone są przez psychologa, pedagoga i pielęgniarkę, 2 razy w tygodniu przez 2 godziny dla wszystkich pacjentów oddziału.

2/ Społeczność terapeutyczna

Codzienne spotkania wszystkich pacjentów z całym personelem oddziału, z uwzględnianiem wszystkich zasad społeczności (wspólnoty, demokratyczności, permisywności, konsensusu)

Cele:

  1. przedstawienie nowych pacjentów, pożegnanie kończących leczenie
  2. przepływ informacji
  3. rozwiązywanie spraw bieżących dotyczących pacjentów i relacji z personelem
  4. ocena samopoczucia
  5. wspólne planowanie zajęć i imprez
  6. modelowanie zachowań pożądanych i wygaszanie nieakceptowanych
  7. zgłaszanie spraw porządkowych

IV. PROGRAM TERAPII PRZEZ SZTUKĘ

Arteterapia – to działanie skierowane na utrzymanie i/lub podnoszenie poziomu jakości życia przy pomocy szeroko rozumianych dzieł sztuki i uprawiania sztuki (Kulczycki). Arteterapia może być prowadzona poprzez wykorzystanie spontanicznej twórczości, działania kreatywne podejmowane w sytuacji terapeutycznej. W naszej pracy przyjmujemy założenie, że proces twórczy jest spontanicznym i nieświadomym dążeniem do samourzeczywistnienia się poprzez działanie, w następstwie czego powstaje wytwór jako produkt nieświadomej i świadomej części osobowości.

1/ Muzykoterapia

Cele i zadania:

Muzykoterapia w Oddziale Młodzieżowym jest realizowana jako forma psychoterapii grupowej, obejmująca wszystkich pacjentów oddziału. Jest zaplanowanym procesem interakcyjnym między pacjentem a grupą, realizującym określone cele diagnostyczne i terapeutyczne. Jest również uczeniem dostrzegania i rozwiązywania problemów z aktywnym udziałem pacjenta i grupy.

Składa się z następujących elementów:

  1. Terapia ruchowa z elementami tańca, improwizacji ruchowej i gimnastyki
  2. Muzykoterapia receptywna – wyobrażeniowa
  3. Muzykoterapia produktywna – improwizacja indywidualna, grupowa na instrumentach muzycznych.

Forma:godzinne zajęcia 2 razy w tygodniu prowadzone przez muzyko- i choreoterapeutę.

2/ Terapia z udziałem sztuk plastycznych

Cele i zadania:

  • aktywizowanie chorych
  • rozszerzenie możliwości przeżywania i ekspresji emocji związane z procesem twórczym,
  • doświadczanie wglądu i pozawerbalne wyrażanie uczuć
  • zapobieganie inwalidyzacji m.in. poprzez spontaniczne współdziałanie

Forma: zajęcia zespołowe i indywidualne, 2 razy w tygodniu po 2 godziny prowadzone przez team terapeutyczny – psycholog i arteterapeuta oraz pielęgniarka.

Stosowane techniki plastyczne

odciski w farbie, collage, papier czerpany, malowanie (m. in. na gipsie, pędzlem, rękami), dripping ( kapanie farbą), areografia (prószenie), rzeźba, instalacje przestrzenne, odlewy w gipsie, mozaika.

V. PROGRAM TERAPII ZABURZEŃ ODŻYWIANIA

Program terapeutyczny realizowany w Oddziale Młodzieżowym spełnia kryteria wieloaspektowego, zintegrowanego leczenia. Uwzględnia biologiczne, psychologiczne i społeczne mechanizmy leżące u podstaw zaburzeń odżywiania.

Program ten uwzględnia:

  • stworzenie terapeutycznego przymierza z pacjentem
  • negocjacje i ustalenie odpowiedniego przyrostu masy ciała
  • przywrócenie prawidłowych nawyków jedzeniowych
  • psychoedukację pacjentek
  • psychoedukację rodziców i innych członków rodziny
  • systemową terapię rodzin
  • psychoterapię indywidualną (kognitywno- behawioralną i psychodynamiczną) 1-2 razy w tygodniu
  • psychoterapię grupową 1 raz w tygodniu
  • fizykoterapię (joga, masaż)
  • społeczność terapeutyczną
  • zajęcia integracyjne
  • arteterapię
  • terapię zajęciową
  • naukę w szkole przyszpitalnej
  • opiekę pedagogiczną
  • farmakoterapię

W skład zespołu leczącego wchodzą psychiatrzy, psychoterapeuci, terapeuci rodzinni, terapeuci zajęciowi, fizjoterapeuta, arteterapeuta, pedagog, pielęgniarki.

W stacjonarnym i dziennym oddziale pacjentki z objawami zaburzeń odżywiania się tworzą kilkuosobową podgrupę w ponad trzydziestoosobowej grupie pacjentów z różnymi objawami psychopatologicznymi. Są odsyłane do oddziału po konsultacji psychiatrycznej. Decyzja o hospitalizacji podejmowana jest zwykle w przypadku narastania objawów, słabej motywacji i oporu pacjentki.

W momencie przyjęcia do oddziału zawierany jest z pacjentką indywidualny kontrakt dotyczący uzupełnienia wagi, przyzwyczajenia pacjentki do regularnych posiłków, powstrzymywania się od prowokowania wymiotów, przeczyszczania się i ćwiczeń fizycznych. Ponadto kontrakt zawiera zobowiązanie się pacjentki do uczestniczenia we wszystkich formach terapii obowiązujących w Oddziale Młodzieżowym. Równocześnie podejmowana jest praca z rodziną pacjentki w zakresie psychoedukacji oraz systemowa terapia rodzin.

Cele terapii indywidualnej:

  • wgląd w źródła i mechanizmy zaburzeń odżywiania
  • rozwój indywidualny pacjentki, poprawa w zakresie samooceny i obrazu własnego ciała
  • wsparcie w procesie separacji i autonomii
  • rozwiązywanie intrapsychicznych konfliktów pacjentki

Cele terapii grupowej:

  • poprawa relacji interpersonalnych w grupie rówieśniczej
  • zmiana postaw wobec grupy m.in. postaw rywalizacyjnych
  • przestrzeganie norm i wymagań
  • nabywanie umiejętności wyrażania własnych myśli, poglądów i uczuć
  • zmiana postaw wobec przyszłości, urealnienie oczekiwań i planów, poszerzenie ich poza sprawy własnego wyglądu
  • modyfikacja poziomu aspiracji

VI. PROGRAM TERAPII DLA PACJENTÓW Z OBJAWAMI ZABURZONEJ KONTROLI EMOCJI I ZACHOWAŃ

1. Założenia teoretyczne.

 

Punktem wyjścia pracy z młodzieżą jest koncepcja kryzysu tożsamości i doświadczeń socjalizacyjnych. Adolescencja jest okresem intensywnych i gwałtownych zmian zachodzących na co najmniej trzech płaszczyznach:

·pierwszej – biologicznej – w obrębie której ujawnia się nowa jakość natury fizjologicznej prowadząca do dojrzałości płciowej. Ów stan fizjologiczny powoduje konieczność podjęcia wyznaczonej przez naturę roli mężczyzny/kobiety, samookreślenie się w obrębie własnej płci.

·drugiej – rodzinnej – to konflikt między bronionym przez jednostkę statusem dziecka a dynamicznie zmieniającymi się oczekiwaniami bliskiego otoczenia społecznego, pragnącego widzieć w jednostce coraz samodzielniej radzącego sobie „prawie dorosłego” lub odwrotnie – dążenie jednostki do niezależnej samodzielności blokowane przez otoczenie społeczne pragnące zachowania status quo. Ponadto w okresie dorastania występuje wyraźna tendencja do zmniejszania się roli rodziny jako głównego źródła oparcia na rzecz wzrastającego znaczenia grupy rówieśniczej.

·trzeciej – społecznej – to konieczność nowego samookreślenia się w szerszym kontekście społecznym. Przejście do szkoły ponad podstawowej zmusza do zaadoptowania się w nowej rzeczywistości szkolnej, a także – najczęściej po raz pierwszy w życiu – do myślenia o sobie w perspektywie podjęcia zdefiniowanej roli społecznej i zawodowej w gwałtownie zbliżającej się dorosłości. Nawet bez dodatkowych dramatycznych wydarzeń życiowych adolescencja jak widzimy powyżej jest czasem bardzo wymagającym, choćby ze względu na toczące się zmiany. Pamiętajmy, że do owych zmian rozwojowych często dodaje się jeszcze trudna sytuacja rodzinna, osobista.

Konsekwencją zmian zachodzących w wymienionych wyżej obszarach jest nieuchronny dla okresu adolescencji kryzys tożsamości, konieczność ponownego postawienia sobie pytań „kim jestem?”, „kim są inni ludzie?”, „czym jest świat, który mnie otacza?”.

Odpowiedzią młodego człowieka na utratę podstawowych wyznaczników konstytuujących jego dotychczasową egzystencję jest jeden z dwóch typów reakcji:

  1. mobilizacja umożliwiająca podjęcie działań mających na celu przezwyciężenie stanu kryzysu,
  2. destabilizacja emocjonalna, często dezintegracja i pojawienie się zaburzeń funkcjonowania, w tym również zaburzenia zachowania.

W pierwszym przypadku dorastający człowiek traktuje kryzys jako wyzwanie – zadanie do wykonania, w drugim – rozpoznaje kryzys jako zagrożenie. Zagrożenie związane jest głównie z przeżywaniem napięcia i poczuciem braku adekwatnego radzenia sobie z rzeczywistością. W przypadku zaburzeń zachowania możemy mówić o szczególnym „sposobie radzenia” sobie z emocjami. Trudności w odraczaniu gratyfikacji, przeżywana emocja jest wyrażana często w formie gwałtownej, bez kontroli. Częstym kłopotem jest przeżywanie złości, która to w wyniku trudności w ujawnianiu (często przy dużym jej nasileniu, związanym z sytuacją rodzinną) jest kierowana przeciw sobie (w zachowaniach autodestrukcyjnych) lub innym (w zachowaniach agresywnych).

To, jak reaguje młody człowiek na zmianę jego sytuacji w okresie dorastania i na ile radzi sobie zależy od jego w dużej mierze od „wyposażenia socjalizacyjnego”. Kłopoty w osiąganiu prawidłowej adaptacji do nowych wymagań i przyjęcie postawy „bycia w zagrożeniu”, gotowości do agresji (i/lub autoagresji) są między innymi konsekwencją deficytu socjalizacyjnego.

W kontekście tego co zostało napisane powyżej celami pracy psychologicznej z młodzieżą z objawami zaburzonej kontroli emocji i zachowania będzie:

  1. nauka konstruktywnych sposobów wyrażania emocji;
  2. nauka monitorowania stanu emocjonalnego;
  3. autodiagnoza sytuacji trudnych;
  4. praca rodzinna nad dostarczeniem pomocy w rozwiązaniu sytuacji kryzysowej w inny sposób niż przez objawowe zachowanie dziecka;
  5. dostarczanie wsparcia emocjonalnego pacjentowi (akceptacji, wiary w siebie, odreagowania) w radzeniu sobie z kryzysem wieku dojrzewania, jak również z konkretnymi sytuacjami życiowymi;
  6. pomoc w nabywaniu umiejętności koniecznych do radzenia sobie z nową rzeczywistością związaną z dorastaniem;
  7. pomoc w zaistnieniu w grupie rówieśniczej i wspomaganie procesu integracji jednostki z grupą;
  8. reorientacja aksjologiczna – praca nad przyjęciem przez młodego człowieka systemu wartości umożliwiającego prawidłową socjalizację.

2. Formy działania i sposoby realizacji programu.

Zajęcia grupowe.

Warunkiem koniecznym dla prowadzenia efektywnych oddziaływań terapeutycznych jest działanie w grupie i poprzez grupę rówieśniczą. W okresie adolescencji podstawowym źródłem odniesienia są rówieśnicy. Dlatego właśnie tak ważną formą pracy jest praca grupowa.

Formy pracy grupowej:

grupa terapeutyczna – zajęcia służące jak już napisano wyżej:

– nauka konstruktywnych sposobów wyrażania emocji

– nauka monitorowania stanu emocjonalnego

– autodiagnoza sytuacji będących trudnymi

– dostarczanie wsparcia emocjonalnego pacjentowi (akceptacji, wiary w siebie, odreagowania) w radzeniu sobie z kryzysem wieku dojrzewania, jak również z konkretnymi sytuacjami życiowymi;

– pomoc w nabywaniu umiejętności koniecznych do radzenia sobie z nową rzeczywistością związaną z dorastaniem;

– pomoc w zaistnieniu w grupie rówieśniczej i wspomaganie procesu integracji jednostki z grupą;

– reorientacja aksjologiczna – praca nad przyjęciem przez młodego człowieka systemu wartości umożliwiającego prawidłową socjalizację;

 

Ze względu na specyfikę pracy w szpitalu, jest to grupa otwarta o zmiennym składzie pacjentów, odbywająca się 1 lub 2 razy w tygodniu. Na każdych zajęciach pojawiają się nowi pacjenci. Forma zatem nie może zakładać długiego cyklu pracy. Musi być dostosowana do rotacyjności składu.

Każde pierwsze spotkanie dla nowej osoby służy:

· zapoznaniu z zasadami grupy

· diagnozie sytuacji problemowej (i autodiagnozie)

· ocenie i budowaniu motywacji zmian

Kolejne spotkania zakładają:

· określenie obszaru zachowań destrukcyjnych i autodestrukcyjnych

· naukę nazywania i werbalizowania przeżywanych emocji

· szukanie alternatyw w sposobie ujawniania emocji i sposobach zachowania

(w tym mediowanie, nauka komunikatów „ja”, elementy asertywności, sposoby wyrażania złości)

· monitorowanie nabywania nowych sposobów ujawniania emocji

· wspieranie w trudnościach, dzielenie się przez pacjentów doświadczeniami.

VII. PROGRAM EDUKACYJNO-PEDAGOGICZNY

Program ten realizowany jest w następujących obszarach:

  1. Zajęcia szkolne w zakresie gimnazjum i szkoły średniej realizowane w oddziale przez nauczycieli XXX Gimnazjum i XXIII LO
  2. Stała współpraca z nauczycielami w zakresie trudności szkolnych pacjentów.
  3. Współpraca z nauczycielami ze szkół macierzystych pacjentów oddziału.
  4. Pomoc w rozwiązywaniu problemów szkolnych pacjentów w zakresie:
  5. wyboru lub zamiany szkoły, rozwiązywania problemów indywidualnych w relacjach z nauczycielami, motywowanie do podejmowania zadań szkolnych, orientacji zawodowej.
  6. Pomoc w rozwiązywaniu problemów bytowych, socjalnych poprzez kierowanie do różnych placówek po wypisie ze szpitala, tj.: domy dziecka, ośrodki rehabilitacyjne lecznictwa odwykowego, ośrodki socjoterapii, świetlice środowiskowe, hostel.

VIII. PROGRAM PROFILAKTYKI ZABURZEŃ PSYCHICZNYCH

Formy: oddziaływania permanentne oraz zajęcia grupowe o strukturze treningu psychologicznego – 2 razy w tyg.

Prowadzący – team terapeutyczny psycholog i pedagog

Tematy:

  • zajęcia edukacyjne dotyczące szkodliwości używania substancji psychoaktywnych
  • promocja zdrowych stylów życia i efektywnego funkcjonowania dzięki rozpoznawaniu własnych potrzeb, możliwości i ograniczeń; w oparciu o tę wiedzę poszukiwanie skutecznych rozwiązań, celów i zadań życiowych – realizowana za pomocą treningów radzenia sobie ze stresem, sytuacjami trudnymi.
  • nauka sposobów skutecznej komunikacji
  • trening asertywności
  • treningi twórczego myślenia
  • przeciwdziałanie przemocy, samobójstwom

poza tym promowanie zdrowia psychicznego w placówkach oświatowych i mediach poprzez wykłady, spotkania, wywiady, organizowanie konferencji, tzw. dni otwartych

  • eliminowanie postaw etykietyzacji i dyskryminacji oraz integrowanie młodzieży z zaburzeniami psychicznymi ze społeczeństwem, poprzez współuczestniczenie ich w wydarzeniach kulturalnych
  • stała współpraca z władzami Kuratorium i Wydziału Edukacji, sygnalizowanie potrzeb i trudności
  • prowadzenie badań naukowych, mających na celu szukanie przyczyn zaburzeń psychicznych
  • rozwijanie umiejętności kadry medycznej
  • poszukiwanie i pozyskiwanie środków finansowych na potrzeby pacjentów
  • zapewnianie ciągłości opieki poprzez współprace z placówkami ambulatoryjnymi, podtrzymywanie kontaktu z pacjentami po wypisie.